Kaffistofan

Kaffistofa Samhjálpar að Hverfisgötu 42 var opnuð árið 1982 og var fyrsta starfsemi Samhjálpar á þessum stað. Eftir að Samhjálp keypti húseignina við Hverfisgötu 44 árið 1997 var kaffistofan færð í bakhúsið. Sú ráðstöfun bætti úr brýnni þörf þar sem húsnæði kaffistofunnar var orðið allt of lítið. Í september 2007 þurfti að taka skyndiákvörðun um lokun hennar vegna framkvæmda við framhúsið. Kaffistofan var svo til bráðabirgða rekin við þröngan kost í húsnæði Gistiskýlisins að Þingholtsstræti 25 en fékk svo inni í Hvítasunnukirkjunni Fíladelfíu og var rekin þar uns opnað var í nýrri aðstöðu að Borgartúni 1, þann 11. desember 2007. Það húsnæði er leigt af Eykt byggingarfélagi og var gerður leigusamningur til 1. apríl 2013, með möguleika á framlengingu.

Kaffistofa Samhjálpar er fyrir utangarðsfólk og aðra aðstöðulausa. Að jafnaði eru heimsóknir um 70 hvern dag sem kaffistofan er opin. Afgreiðslutími hennar er á milli kl. 10 og 16 alla virka daga. Frá 1. nóvember 2001 hefur kaffistofan einnig verið opin um helgar en áður hafði einnig verið opið á stórhátíðum. Þá er opið á milli klukkan 11 og 16. Flestir hafa komið 110 manns á kaffistofuna á einum degi. Fá þeir kaffisopa að vild og meðlæti, í viðbót við félagsskap og hlýju í kroppinn. Dagblöð og ýmis rit liggja frammi á kaffistofunni. Gera má ráð fyrir því að yfir 100.000 kaffibollar séu bornir þar fram á ári hverju.

Á hverjum eftirmiðdegi tekur einstaklinga að drífa að kaffistofunni, innan frá Hlemmi og neðan af Lækjartorgi. Þeir eru svangir og eiga von á heitri súpu að vild og smurðu brauði án endurgjalds, eða heitum málsverði ef því er að skipta. Klukkan þrjú þegar heit súpa eða matur er borinn fram, er oftast komin biðröð við afgreiðsluborðið í kaffistofunni, einföld röð sem stundum endar með því að yfir 60 manns hafa þegið heita máltíð. 20 lítrar af súpu og 100 samlokur fara á dögum þegar mest er að gera. Samkvæmt meðaltali eru bornir fram 2500 lítrar af súpu á ári og 12500 samlokur. Hver maður fær að vild sinni.

Nokkur fyrirtæki hafa orðið til þess að gefa matvöru í kaffistofu Samhjálpar reglulega og eða styrkt starfið með öðrum hætti. Hefir framlag þeirra verið til mikillar hjálpar, jafnvel skipt sköpum að hægt væri að halda úti starfseminni. Þó erfitt sé að nefna eitt fyrirtæki umfram önnur þá hafa eftirfarandi fyrirtæki verið afar virk í stuðningi við starfsemina: Aðföng, Bananar ehf., Björnsbakarí við Skúlagötu, Bónus, Danól, Hagkaup Kringlunni, H.S. kleinur, Íslensk Ameríska, Kaffi Kosý, Sölufélag Garðyrkjumanna, Ora, VR, o.fl., sjá nánar hér. Þá hafa fjölmargir einstaklingar styrkt starf kaffistofunnar með fjárframlögum. Velferðarsvið Reykjavíkur stendur undir 53% af kostnaði við rekstur kaffistofunnar og Reykjavíkurdeild Rauða kross Íslands hefur árlega veitt 600 þúsund til rekstursins. Þrátt fyrir mikinn velvilja margra sem stutt hafa við starfsemina með ýmiskonar framlögum,hefur rekstrarhalli undanfarinna ára verið á bilinu 3 til 5 milljónir árlega og ljóst að samtök eins og Samhjálp geta ekki borið slíkan halla til lengdar.

Síðustu árin hafa heimsóknir á kaffistofuna verið allt að 25 þúsund á ári og hefur heimsóknum fjölgað jafnt og þétt en þessar heimsóknir voru á árinu 2000 rúmlega 20 þúsund. Heldur dró úr fjölda heimsókna á milli áranna 2004 og 2005. Hins vegar fjölgaði heimsóknum lítillega á milli árann 2005 og 2006. Þó sóttu mun fleiri einstaklingar kaffistofuna á árinu 2006 og nam fjölgunin 22%. Við lok ársins 2007 voru heimsóknir á kaffistofuna orðnar 20.628 á móti 23.012 heimsóknum 2006 og því um nokkra fækkun heimsókna á milli ára. Þó kemur á óvart að sú fækkun skuli ekki vera meiri vegna lokunar kaffistofunnar í september og húsnæðisvanda í framhaldi af því (sjá umfjöllun ofar). Fjöldi einstaklinga á bakvið komurnar var hins vegar 1373 sem eru 130 fleiri en á árinu á undan sem er 10,5% hækkun, sem er afar athyglisvert í ljósi lokunarinnar og fjölgunarinnar sem var fyrir ári síðan en hún nam 22%. Á síðastliðnum 2 árum nemur fjölgun gesta alls 354 einstaklingum sem er 35% aukning og gefur það sterka vísbendingu um versnandi kjör þeirra sem minna mega sín. Eitt af því sem bent hefur verið á er að fjölgun útlendinga sem dvelja á Íslandi og heimsækja kaffistofuna sé talsverð. Einstaklingar sem teljast til þess hóps voru 108 eða rúm 8% gesta á móti 91 einstaklingi frá árinu á undan. Fjölgun þeirra nemur 17 einstaklingum og því ljóst að ekki er hægt að notast við þá útskýringu. Af þeim sem heimsóttu kaffistofuna voru karlar 1132 eða 82,5% gesta og konur 241 eða 17,6% gesta. Árið 2006 komu 1036 karlar á kaffistofuna, aukning þeirra á milli ára nemur tæpum 9,5% en athygli vekur aukning kvenna sem voru 87 á árinu 2005 en 207 árið 2006 og svo 241 á árinu 2007, nemur aukning síðustu 2 ára 177%. Ekki er gott að segja til um hvað veldur, annað en almennt vaxandi vandi. Þó má velta upp þeim möguleika að tilkoma gistiskýlis fyrir konur hafi þar einhver áhrif en því hefur verið haldið fram að vandi kvenna væri falinn, þar sem þær eigi auðveldara með að verða sér úti um húsnæði og með tilkomu sérstaks skýlis fyrir þær hafi vandi þeirra að einhverju leiti komið upp á yfirborðið.

Við lok ársins 2008 voru heimsóknir á kaffistofuna orðnar 27.036 á móti 20.628 heimsóknum árið 2007 og nemur fjölgunin 31%, sem er mesta fjölgun á milli ára. Fjöldi karla á árinu var 25.072 eða 93% gesta, fjöldi kvenna var 1.964 eða 7% gesta. Gestir af erlendum uppruna voru 3.064 eða 11,3% gesta sem er hækkun um 3 prósentustig á milli ára. Það sem af er ársins 2009 hefur svo hvert aðsóknarmetið á fætur öðru fallið og stefnir allt í að aðsókn ársins fari yfir 42 þúsund heimsóknir. Af þessu má ljóst vera að reksturinn hefur þyngst allverulega og er það stöðugt áhyggjuefni að láta enda ná saman. Hin mikla aðsókn í þjónustu kaffistofunnar sýnir að starfsemin er afar mikilvæg, enda hafa margir talað um að kaffistofan hafi bjargað lífi þeirra.

Umsjónarmaður kaffistofunnar er Vilhjálmur S. Jóhannsson dagskrárstjóri.
Símanúmer kaffistofunnar er 561-1007